We hebben onszelf in de dominante werkcultuur van onze samenleving opgesplitst.
Op het werk zijn we rationeel, efficiënt, resultaatgericht. Emoties en gevoelens houden we buiten de deur, spiritualiteit beschouwen we al snel als zweverig. En zodra we thuis de drempel overstappen, mag er ineens weer gevoeld, gebeden, bemind worden. Alsof we twee keer mens moeten zijn: één keer zakelijk en één keer privé.
Die scheiding lijkt normaal geworden. Maar is ze ook gezond?
Wie goed kijkt, ziet hoe kunstmatig dit is. Want je neemt jezelf altijd mee, met alles wat je voelt, gelooft en verlangt. En tegelijk: hoeveel betekenis, hoeveel energie gaat er niet verloren doordat we werken, bidden en liefhebben zo angstvallig van elkaar scheiden?
Werk als spirituele weg
In de oude wijsheidstradities is werk nooit slechts brood op de plank geweest.
De hindoeïstische karma yoga noemt het dagelijks werk zelf een oefening voor de ziel.
De benedictijnen vatten het kernachtig samen: ora et labora – bid en werk.
En de alchemisten spraken over Het Grote Werk: niet alleen metalen transformeren, maar ook jezelf louteren in de smeltkroes van het leven. Het laboratorium als een werkplaats van de ziel.
Wat als we werk opnieuw zo durven zien – als oefenplaats voor onszelf?
Een plek waar je je waarden beoefent, je ziel belichaamt, je vormgeeft aan wat je werkelijk belangrijk vindt en je je liefde een gezicht geeft?
Bidden als innerlijk gesprek
Bidden gaat niet alleen over knielen in een kerk. Het kan ook betekenen: innerlijk in gesprek blijven met de bedoeling, met het bezielende principe achter de organisatie. Jezelf afvragen: “Waarom doe ik dit werk eigenlijk? En voor wie? Hoe kan ik dienstbaar zijn aan iets dat verder strekt dan mijzelf?”
Dat soort vragen houden ons wakker. Ze maken van het werk niet enkel een reeks taken, maar een levende dialoog met iets dat groter is dan onszelf.
Liefhebben als levenshouding
En dan de liefde. In veel organisaties is het bijna taboe om het erover te hebben.
Collega’s zijn er voor de functie, niet voor de vriendschap. En mocht je echt een relatie krijgen met elkaar dan moet er eentje weg, want dan is het hek van de dam, dan kun je niet meer belangeloos en objectief samenwerken. Toch is dat een gemiste kans, spoel je voordat je het weet het kind mee met het badwater. Want waar mensen zich werkelijk verbinden – niet alleen functioneel, maar als partners in mens-zijn – ontstaat veiligheid, betrokkenheid en de moed om elkaar ook de waarheid te zeggen, juist dat, zoals je dat ook doet met je partner thuis.
Ik heb het hier niet over liefhebben in de romantische zin van het woord, maar over een houding: elkaar steunen, elkaar optillen, elkaar helpen het beste in jezelf naar boven te halen, werkelijk betrokken zijn op elkaar, compassievol en mededogend.
De drie cirkels
We kunnen het onszelf zo voorstellen als in de circels van deze afbeelding.
In het midden, waar de cirkels elkaar raken, daar gebeurt het wonder.
Daar wordt werk bidden. Daar wordt bidden liefhebben. Daar wordt liefhebben werken.
Daar wordt de ziel niet opgesplitst, maar heel.
Naar bezielde organisaties
Organisaties die deze drie dimensies toelaten, worden meer dan productiehuizen. Ze worden oefenplaatsen voor mens-zijn. Daar krijgen medewerkers energie in plaats van dat ze er opbranden. Daar groeien mensen in plaats van dat ze krimpen. En daar wordt kwaliteit geleverd die wortelt in betekenis en uit het intrinsieke komt van de mens.
Werk, bid en heb lief. Als die drie elkaar werkelijk vinden, ontstaat er een hemel op aarde – niet in een verre toekomst, maar midden in de kantoortuin, in het overleg, in het dagelijkse handelen.